Od 15 sierpnia 2024 r. każda szkoła i przedszkole w Polsce ma obowiązek posiadać własny dokument „Standardy ochrony małoletnich” - a w wielu placówkach to właśnie w nim, nie w samej ustawie, znajdują się konkretne zasady dotyczące fotografowania dzieci. Dla fotografa szkolnego oznacza to dwie praktyczne rzeczy: placówka może wymagać weryfikacji w rejestrze przestępstw na tle seksualnym przed dopuszczeniem do sesji, i każda szkoła może mieć nieco inne własne zasady dotyczące sprzętu i wizerunku - trzeba je znać przed, nie po przyjściu na sesję.

Co to jest ustawa Kamilka i kiedy weszła w życie

To potoczna nazwa ustawy z 28 lipca 2023 r. o zmianie ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw. Weszła w życie 15 lutego 2024 r., a obowiązek posiadania przez placówki „Standardów ochrony małoletnich” (SOM) zaczął obowiązywać od 15 sierpnia 2024 r. Nazwa nawiązuje do ośmioletniego Kamila z Częstochowy, który zmarł w wyniku wieloletniego znęcania się - ustawa miała wzmocnić systemową ochronę dzieci przed krzywdzeniem, nie tylko w rodzinie, ale też w placówkach, z którymi dziecko ma kontakt.

Podstawa prawna dla samych standardów to art. 22b i 22c ustawy z 13 maja 2016 r. o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym i ochronie małoletnich - czyli inny akt niż RODO czy prawo autorskie, o których pisaliśmy przy okazji zgody na sesję szkolną. To ważne rozróżnienie: ustawa Kamilka nie zastępuje tamtych wymogów, dokłada do nich kolejną warstwę - a to, kto formalnie odpowiada za dane w tej warstwie, wyjaśniamy w artykule o administratorze danych.

Standardy ochrony małoletnich - nowy dokument w każdej placówce

SOM to wewnętrzny dokument, który szkoła lub przedszkole musi opracować i wdrożyć - nie ma jednego, odgórnie narzuconego wzoru dla całej Polski (Ministerstwo Sprawiedliwości udostępniło wzór pomocniczy, ale placówki dostosowują go do siebie). W praktyce oznacza to, że treść SOM różni się między placówkami - to, co obowiązuje w jednej szkole, niekoniecznie obowiązuje w sąsiedniej.

Typowy SOM zawiera osobny paragraf o wizerunku dzieci, który zwykle powtarza to, co już wynika z prawa autorskiego i RODO: upublicznienie wizerunku wymaga pisemnej zgody rodzica, a wyjątkiem jest wizerunek będący jedynie szczegółem całości (tłum, krajobraz, impreza publiczna). Ale niektóre placówki idą dalej i dopisują własne, dodatkowe zasady - stąd konieczność sprawdzenia dokumentu konkretnej szkoły, nie zakładania, że wszędzie jest tak samo.

Co to oznacza w praktyce przed sesją

Rejestr Sprawców Przestępstw na Tle Seksualnym

Znowelizowany art. 21 ustawy o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym nakłada na placówkę (jako „organizatora działalności”) obowiązek sprawdzenia w Rejestrze Sprawców Przestępstw na Tle Seksualnym (rejestr z ograniczonym dostępem, sprawdzenie bezpłatne przez rps.ms.gov.pl) każdej osoby dopuszczanej do działalności związanej z wychowaniem, edukacją czy opieką nad małoletnimi - niezależnie od formy współpracy, czyli obejmuje to też umowy cywilnoprawne, nie tylko zatrudnienie.

Przepis nie precyzuje wprost wyjątku dla jednorazowej, nadzorowanej wizyty zewnętrznego usługodawcy - takiego jak fotograf robiący sesję w obecności nauczyciela. W praktyce oznacza to, że część placówek, z ostrożności, zaczęła wymagać tej weryfikacji od każdego, kto ma jakikolwiek kontakt z dziećmi na terenie szkoły, fotografów włącznie - a część nie. Sam obowiązek sprawdzenia w rejestrze spoczywa formalnie na placówce, nie na fotografie, ale w praktyce placówka może poprosić o dane potrzebne do weryfikacji albo o okazanie zaświadczenia z Krajowego Rejestru Karnego jako dodatkowe zabezpieczenie. Najprostsza droga: zapytaj wprost dyrekcję szkoły, zanim ustalisz termin sesji, czy i jakiej weryfikacji oczekują - to jednorazowa rozmowa, która oszczędza nieporozumień w dniu sesji.

„Tylko sprzętem szkoły” - zapis, na który warto zwrócić uwagę

Niektóre dokumenty SOM zawierają zapis, że zdjęcia i nagrania uczniów mogą być wykonywane wyłącznie sprzętem należącym do placówki. To nie jest wymóg wynikający wprost z samej ustawy - to zapis, który część placówek przyjęła we własnym dokumencie, często kopiując go z ogólnych wzorów pomyślanych z myślą o pracownikach szkoły, nie o zewnętrznych usługodawcach. Dla fotografa pracującego własnym sprzętem to potencjalna kolizja, którą trzeba wyjaśnić przed sesją, nie w jej trakcie - w praktyce najczęściej wystarczy formalne ustalenie ze szkołą (np. w umowie czy potwierdzeniu mailowym), że sesja fotograficzna jest wyjątkiem uzgodnionym z dyrekcją, ale to zależy od konkretnego zapisu i konkretnej placówki.

Checklist przed pierwszą sesją w nowej placówce

Najczęstsze pytania

Czy potrzebuję zaświadczenia o niekaralności na każdą sesję, w każdej szkole?

Ustawa nie daje jednej odpowiedzi dla wszystkich sytuacji - zależy to od tego, jak konkretna placówka interpretuje swój obowiązek weryfikacji. Bezpieczniejsze założenie to zapytać wprost przed ustaleniem terminu, niż zakładać, że jednorazowa, nadzorowana wizyta jest z automatu zwolniona.

Co jeśli placówka w ogóle nie wspomina o Standardach ochrony małoletnich?

Obowiązek posiadania SOM dotyczy każdej placówki oświatowej od 15 sierpnia 2024 r. - jeśli szkoła o tym nie wspomina, warto spytać wprost; może po prostu nie skojarzyła tego tematu z organizacją sesji fotograficznej, a nie że dokumentu nie ma.

Czy stare zgody RODO zebrane przed wejściem ustawy nadal obowiązują?

Ustawa Kamilka nie zmienia podstaw prawnych zgody na wizerunek (te wynikają z RODO i prawa autorskiego) - zgody zebrane zgodnie z tamtymi wymogami zachowują ważność. SOM dokłada dodatkowe zasady proceduralne w placówce, nie unieważnia wcześniej zebranych zgód.

Czy to dotyczy też fotografii w przedszkolach, czy tylko szkół?

Obowiązek SOM dotyczy wszystkich placówek oświatowych, w tym przedszkoli - rozróżnienie szkoła/przedszkole nie ma tu znaczenia.

To nie jest porada prawna - przepisy o standardach ochrony małoletnich są stosunkowo nowe i każda placówka wdraża je nieco inaczej. Przy wątpliwościach co do konkretnej sytuacji warto zapytać wprost dyrekcję placówki albo skonsultować się z prawnikiem.

Zbierasz zgody i dokumentujesz sesje w kilku różnych szkołach naraz i trudno Ci upilnować, która placówka czego wymaga? Zgłoś się do pilotażu ShareMoments - zobacz, jak wygląda to w praktyce.